गुलमोहर

गुलमोहर......! 

लेखक: सुनिल जाधव पुणेTM 93598 50065 

ओसाड माळरानावर जेव्हा गुलमोहोर एकटाच फुलतो, बहरतो, तेव्हा त्याला बघून एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते.

जगण्यात बहरण्यासाठी परिस्थितीची नव्हे, तर मनस्थितीची गरज असते.

आजच्या डिजिटल युगात आपण सगळेच एका अदृश्य स्पर्धेत धावत आहोत. कुणाचं घर मोठं, कुणाची गाडी महाग, कुणाचं करिअर चमकतंय, कुणाचे सोशल मीडियावर लाखो फॉलोअर्स. आणि या सगळ्या गर्दीत सामान्य माणूस नकळत स्वतःला कमी समजू लागतो. “माझ्याकडे काय आहे?” या प्रश्नापेक्षा “माझ्याकडे काय नाही?” हा प्रश्न जास्त त्रास देऊ लागतो. पण अशा वेळी त्या ओसाड माळरानावर फुललेल्या गुलमोहराकडे एकदा शांतपणे पाहिलं, तर आयुष्याचा फार मोठा धडा मिळतो.

गुलमोहराला सावली नसते, त्याच्याभोवती बाग नसते, रोज पाणी घालणारा माळी नसतो. त्याच्याकडे कौतुकाने बघणारे लोकही नसतात. उन्हाच्या झळा, कोरडी जमीन, एकटेपण. एवढंच त्याचं वास्तव असतं. तरीही तो ताठ उभा राहतो आणि इतका सुंदर फुलतो की, दूरून जाणाऱ्यालाही क्षणभर थांबायला भाग पाडतो. कारण त्याने परिस्थितीला दोष दिलेला नसतो; त्याने स्वतःला घडवलेलं असतं.

आजचा माणूस मात्र उलट करतो.

“घरची परिस्थिती नव्हती.”

“मला सपोर्ट मिळाला नाही.”

“लोकांनी साथ दिली नाही.”

“नशीब खराब होतं.”

या कारणांच्या ओझ्याखाली अनेक स्वप्नं गुदमरून मरतात. पण इतिहास साक्षी आहे, जगात मोठं झालेलं प्रत्येक व्यक्तिमत्त्व संघर्षातूनच उभं राहिलं आहे. ज्यांना आयुष्यात सहज सगळं मिळालं, त्यांची नावं फार काळ लक्षात राहत नाहीत. पण ज्यांनी वादळातून स्वतःचा दिवा जपला, त्यांचं अस्तित्व काळाच्या पलीकडे जातं.

डिजिटल युगाने माणसाला माहिती खूप दिली, पण मनाची ताकद कमी केली. आज लोक एका पोस्टवरच्या लाईक्सवर स्वतःची किंमत ठरवतात. कुणी ऑनलाइन रिप्लाय दिला नाही, तर मन उदास होतं. दुसऱ्याचं सुख पाहून स्वतःचं आयुष्य अपूर्ण वाटू लागतं. पण सोशल मीडियावर दिसणारं प्रत्येक हास्य खरं असतंच असं नाही. अनेक लोक चमकदार फोटो पोस्ट करत असतात, पण आतून पूर्णपणे तुटलेले असतात.

याच ठिकाणी गुलमोहर आपल्याला वेगळं शिकवतो.

तो कुणाशी स्पर्धा करत नाही.

तो कुणाच्या कौतुकासाठी फुलत नाही.

तो स्वतःच्या अस्तित्वासाठी फुलतो.

हे खूप मोठं तत्त्वज्ञान आहे.

आज बहुतेक लोक स्वतःला सिद्ध करण्यासाठी जगतात. “लोक काय म्हणतील?” हा प्रश्न त्यांना आतून खात असतो. पण ज्यादिवशी माणूस स्वतःसाठी जगायला शिकतो, त्या दिवशी त्याच्या आयुष्यातला खरा बहर सुरू होतो.

एका छोट्याशा गावातला मुलगा शहरात येतो. खिशात पैसे नसतात, ओळखी नसतात, पण डोळ्यांत स्वप्नं असतात. सुरुवातीला त्याची खिल्ली उडवली जाते. तो इंग्रजी नीट बोलू शकत नाही म्हणून लोक हसतात. ऑफिसमध्ये त्याला कमी लेखलं जातं. पण तो हार मानत नाही. रात्री उशिरापर्यंत अभ्यास करतो, स्वतःला घडवतो, कौशल्य वाढवतो आणि काही वर्षांनी त्याच लोकांना त्याचं कौतुक करावं लागतं. कारण त्याने परिस्थिती बदलायची वाट पाहिली नाही; त्याने स्वतःची मनस्थिती बदलली.

आयुष्यात प्रत्येकाला एखादं ओसाड माळरान मिळतंच. कुणाला नात्यांमध्ये, कुणाला करिअरमध्ये, कुणाला पैशांमध्ये, तर कुणाला आरोग्यात. काही लोक त्या ओसाडपणाला शाप समजून बसून राहतात, तर काही लोक त्याच ओसाडपणात स्वतःचा गुलमोहर फुलवतात.

खरं तर संघर्ष हा शिक्षा नसतो; तो माणसाला घडवणारा काळ असतो.

कोरड्या जमिनीवर उभं राहिलेलं झाडच मुळांनी मजबूत होतं.

आजच्या काळात मानसिक खंबीरपणा ही सर्वात मोठी गरज बनली आहे. कारण बाहेरचं जग खूप वेगाने बदलत आहे. नोकऱ्या बदलत आहेत, नाती बदलत आहेत, लोकांची विचारसरणी बदलतेय. अशा वेळी जो मनाने स्थिर राहतो, तोच टिकतो.

एका मुलीची गोष्ट बघा. तिचं प्रेम तुटतं. ज्याच्यासाठी तिने आयुष्याचं स्वप्न पाहिलं, तोच तिला सोडून जातो. सुरुवातीला ती पूर्णपणे कोसळते. सोशल मीडियावर त्याचे फोटो पाहून रडते, स्वतःला दोष देते. पण काही महिन्यांनी ती स्वतःवर काम सुरू करते. नवीन कौशल्य शिकते, स्वतःचा व्यवसाय सुरू करते, स्वतःची ओळख निर्माण करते. एक दिवस तीच मुलगी हजारो महिलांसाठी प्रेरणा बनते. कारण तिने दुःखाला शेवट मानलं नाही; तिने त्याला सुरुवात बनवलं.

गुलमोहर हेच सांगतो 

तुमच्या आजूबाजूला किती अंधार आहे यापेक्षा, तुमच्या आत किती प्रकाश आहे हे महत्त्वाचं असतं.

काही लोक कायम योग्य वेळेची वाट पाहतात.

“थोडे पैसे जमले की.”

“लोकांची साथ मिळाली की.”

“परिस्थिती सुधारली की.”

पण योग्य वेळ कधीच तयार मिळत नाही. ती निर्माण करावी लागते. गुलमोहर उन्हाळा संपण्याची वाट बघत नाही. तो उन्हातच फुलतो. कारण त्याला माहित असतं, संकट टाळून सौंदर्य निर्माण होत नाही; संकट स्वीकारून सौंदर्य जन्माला येतं.

आज अनेक तरुण नैराश्यात आहेत. तुलना, अपयश, एकटेपणा, तुटलेली नाती, आर्थिक ताण. या सगळ्यांमुळे ते स्वतःवरच विश्वास ठेवेनासे झाले आहेत. पण जीवनाचा नियम खूप साधा आहे जो स्वतःवर विश्वास ठेवतो, त्याच्यासाठी अशक्य असं काहीच राहत नाही.

मोबाईलच्या स्क्रीनवर सतत दुसऱ्यांचं यश पाहताना आपण स्वतःच्या प्रवासाचा अपमान करतो. प्रत्येक माणसाचा काळ वेगळा असतो. काही झाडं लवकर फुलतात, काही उशिरा. पण उशिरा फुलणारा गुलमोहरही जेव्हा बहरतो, तेव्हा पूर्ण आकाश लाल करून टाकतो.

म्हणून आयुष्यात कधी ओसाडपणा आला, लोकांनी साथ सोडली, परिस्थिती कठीण झाली, तरी निराश होऊ नका. कारण कधी कधी देव माणसाला गर्दीत नाही, तर एकांतात घडवत असतो. जिथे कुणाची सावली नसते, तिथेच माणूस स्वतःचा प्रकाश शोधायला शिकतो.

तुमचं आयुष्य सध्या किती कठीण आहे, हे महत्त्वाचं नाही.

तुमची मनस्थिती किती मजबूत आहे, हे महत्त्वाचं आहे.

कारण जिंकणारे लोक कधीच परिपूर्ण परिस्थितीत जन्माला येत नाहीत. ते संघर्षातून स्वतःला घडवतात. ते रडतात, पडतात, तुटतात. पण पुन्हा उभे राहतात. आणि एक दिवस त्यांचंच अस्तित्व इतरांसाठी प्रेरणा बनतं.

त्या ओसाड माळरानावर उभ्या असलेल्या गुलमोहरासारखं जगा.

एकटं पडल्यावरही फुला.

उन्हाने जळत असतानाही हसा.

लोकांनी दुर्लक्ष केलं तरी स्वतःची किंमत ओळखा.

कारण जगातली सर्वात सुंदर फुलं तीच असतात, जी प्रतिकूल परिस्थितीतही उमलण्याची हिंमत ठेवतात.

आणि शेवटी.

जीवनात परिस्थिती कधीच कायमची आपल्या बाजूने नसते. पण मनस्थिती जर खंबीर असेल, तर ओसाड माळरानावरसुद्धा गुलमोहर फुलू शकतो.

लेखक: सुनिल जाधव पुणेTM 9359850065, topsunil@gmail.com