“नातं, आरोग्य, व्यापार व राजकारण इ." तुमचे लक्ष असेल तरच टिकतं” ... सुनिल पुणेTM

“नातं, आरोग्य, व्यापार व राजकारण इ." तुमचे लक्ष असेल तरच टिकतं” ... सुनिल पुणेTM

तुम्ही ज्याच्यावर लक्ष देणे बंद कराल ते नष्ट होणारच ! हा वाक्यांश किती साधा आहे ना, तरी त्यात किती सत्य दडले आहे हे आपण रोजच्या जीवनात पाहतो. आरोग्याचे उदाहरण घ्या; सुरुवातीला थोडे थकवा, थोडी अस्वस्थता असो लक्ष दिलं नाही तर ती लवकरच मोठ्या आजारात रुपांतरित होते. आपलं शरीर आणि मन हे सतत जपण्याची आवश्यकता असलेले नाते आहे; त्यांच्याकडे दिलेले लक्ष म्हणजे वेळ, नीट आहार, व्यायाम आणि विश्रांती  हे छोटे छोटे प्रयत्न आपलं आयुष्य दीर्घकाल टिकवतात. लक्ष न दिल्यावर शरीर स्वतःहून काम करत नाही; ते आपल्याला वेदना आणि त्रासाच्या रूपात जागे करते.

संपत्ती आणि व्यापार हेही त्याच नियमाखाली येतात. पैशाचं व्यवस्थापन, व्यवसायात सतत निगराणी, ग्राहकांच्या गरजांशी अद्ययावत राहणे हे सर्व लक्ष न देण्यासोबत कमी पडतात. अनेकदा लोक सुरुवातीला उत्तम काम करतात परंतु नंतर बाजारात सतत बदलत असलेले सूक्ष्म लक्षणे दुर्लक्षित करतात; नंतर त्यांना त्या बदलांचा तीव्र परिणाम भोगावा लागतो. संपत्ती वाढवायची असेल तर ती सतत पोषावी लागते, गुंतवणूक, बचत, ज्ञान आणि नेटवर्क या सगळ्यावर नियमित लक्ष, काळजी हवी. व्यापारातही नव्या तंत्रज्ञानाचा स्वीकार, सेवा सुधारणे आणि विश्वासार्हता राखणे, हे लक्ष देण्याचेच फळ असते.

मैत्री आणि नाते-समाज ह्या नाजूक तंतूंवरही लक्ष न दिले की ते तुटण्यास वेळ लागत नाही. नाते जपणे म्हणजे संवाद ठेवणे, काळजी दर्शवणे, समजून घेणे आणि कधी कधी माफ करणे. आपण व्यस्त होऊन किंवा थोडे गैरसमज निर्माण झाल्यावर जर संपर्क तोडला तर हळूहळू अंतर वाढते आणि कधीकधी परत येण्यासारखे नातंच उरते नाही. नातं टिकवण्यासाठी सतत लहान पण निरंतर प्रयत्न आवश्यक असतात, फोन एकदा, उपस्थिती एका कार्यक्रमात, आठवणींना सामोरे जाणे हे सर्व लक्ष दाखवण्याचे मार्ग आहेत.

लक्ष ही एक शाश्वत गुंतवणूक आहे, ती काळ, ऊर्जा आणि मनाची उपस्थिती असते, तीच उध्वस्त झाली की ती परत उभं करायला जास्त श्रम लागते. परंतु लक्ष देणं म्हणजे सतत तंग ठेवणे नव्हे; ते समजून घेतलेली जबाबदारी आहे. कधी कधी थांबून बाजारातील बदल समजून घेणे, शरीराला विश्रांती देणे, नात्यांना नव्याने प्राधान्य देणे, हेही लक्ष देण्याचेच सूक्ष्म रूप आहे.

आपण कशावर किती लक्ष देतो हे आपल्या प्राधान्यांवर अवलंबून असते. त्यामुळे स्वतःला विचारण्यास वेळ द्याच, माझ्यासाठी खरंच महत्त्वाचं काय आहे? आणि त्या महत्त्वाच्या गोष्टींना दररोज थोडं वेळ देण्याची सवय लावा. छोटे-छोटे सततचे प्रयत्न, जसे व्यायामासाठी पंधरा मिनिटे, मित्राबरोबर आठवड्यातून एक संपर्क, कामात सुधारणा करण्यासाठी सातत्याने थोडं निरीक्षण करा या सवयी मोठ्या बदलांसाठी आधार बनतात.

शेवटी, लक्ष देण्याचे नियम साधे आहेत जसे जाणीव, वेळ आणि कृती. जाणीव म्हणजे आपण कोणत्या गोष्टींकडे दुर्लक्ष करतो हे ओळखणे. वेळ म्हणजे त्या गोष्टींसाठी रोज थोडा वेळ काढणे. आणि कृती म्हणजे त्या लक्षाला रूप देणारी प्रत्यक्ष पावले उचलणे. हे तीन घटक जसे कायम राहतील, तसाच आपला आरोग्य, संपत्ती, व्यापार, मैत्री आणि नातेसंबंध टिकत राहतील.

या लेखातून एक गोष्ट लक्षात ठेवा,  लक्ष देणे ही सजगता आहे, कर्तव्य नाही; आणि सजग राहिलात तर नष्ट होणाऱ्या अनेक गोष्टींचे अस्तित्व आपण दीर्घकाळ टिकवू शकतो....!

लेखक सुनिल पुणेTM 9359850065, sunilpunetm.blogspot.com