आधुनिक युगात लग्नसंस्थेचं बदलतं स्वरूप

*आधुनिक युगात लग्नसंस्थेचं बदलतं स्वरूप – एक चिंतन,  सुनील पुणे TM 8007939422*

आजचा काळ हा डिजिटल आणि मोबाईलच्या वेगवान युगाचा आहे. या काळात माणसांचे विचार, गरजा आणि आयुष्य जगण्याची पद्धत झपाट्याने बदलत आहे. याचा थेट परिणाम आपल्यासारख्या पारंपरिक भारतीय समाजातील "लग्नसंस्था" या मूलभूत घटकावर होत आहे.

पूर्वी लग्न म्हणजे दोन कुटुंबांचा, दोन विचारधारांचा, दोन जीवनशैलींचा एकत्र येणं असायचं. संस्कार, संयम, सहवास, समर्पण आणि सहकार्य या आधारावर संसार उभा राहत असे. पण आज, ही परंपरा एका वेगळ्याच वळणावर उभी आहे.

आजची तरुण पिढी  मुलं आणि मुली  आर्थिकदृष्ट्या स्वतंत्र आहेत. शिक्षण, नोकरी, करिअरच्या संधीमुळे त्यांना स्वातंत्र्य मिळालंय. यामुळे लग्नाच्या बाबतीतही त्यांनी स्वविवेकाने निर्णय घ्यायला सुरुवात केली आहे. कुणी प्रेमविवाह करतंय, कुणी लिव्ह-इन रिलेशनशिपमध्ये राहतंय, तर कुणी लग्नच नको असं स्पष्टपणे सांगतंय.

या बदललेल्या जीवनशैलीत ‘एकत्रित कुटुंबपद्धत’ ही संकल्पना हरवत चालली आहे. या पद्धतीत पती-पत्नीला मार्गदर्शन, आधार आणि जबाबदारी यांचा भक्कम पाठिंबा मिळत असे. आज ती साथ आणि समजूत नाहीशी झाल्याने अनेक नाती अल्पजीवी ठरत आहेत.

स्त्रिया आता फक्त गृहिणी नाहीत तर यशस्वी उद्योजिका, अधिकारी, डॉक्टर्स, इंजिनिअर्स आहेत. आर्थिक स्वावलंबनामुळे त्यांना फारकत घेणं, घटस्फोट घेणं सोपं वाटू लागलंय. यामागे केवळ आर्थिक बाजू नाही, तर भावनिक सहकार्याचा अभाव, अपेक्षांचं ओझं आणि संवादाचा अभाव हेही मोठे कारण आहे.

संसार, नाती, मूलं या सगळ्याकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलतोय. शारीरिक गरजा भागवण्यासाठी लग्नाशिवायही अनेक पर्याय खुले आहेत, जे पूर्वी वर्ज्य मानले जात. त्यामुळे आता ‘लग्न’ ही एक भावनिक नात्याची गोष्ट न राहता, केवळ व्यवहारिक करार वाटतो.

या सगळ्या परिस्थितीकडे आपण निष्पक्ष नजरेने पाहायला हवं. बदल अनिवार्य असतो, पण त्या बदलात आपण आपले मूल्य, संस्कार, समज, समर्पण आणि सहकार्य हे गुण हरवून बसतोय का? याचा विचार करणं गरजेचं आहे.

माझा उद्देश कुणालाही दोष देणे नाही, तर फक्त एक प्रश्न विचारणे आहे 
"आपण स्वातंत्र्याच्या नावाखाली नात्यांचा आत्मा तर गमावत नाही ना?"

आपल्याला आधुनिकतेची वाट चालायचीय, पण त्यात भारतीय कुटुंबसंस्थेची शालीनता, आपुलकी आणि सुसंवाद जपायला हवाय. कारण नातं हे व्यवहार नसून, भावना आणि विश्वासाचा सेतू आहे.

सुनिल पुणे TM 9359850065, sunilpunetm.blogspot.com 
( महाराष्ट्र पोलिस अकॅडमी व MIT कॉलेज येथे परिक्षक, फाईन आर्ट, फोटोग्राफी, ऑफसेट क्षेत्रात मॅनेजर, अभ्यासक, लेखक, समुपदेशक )

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

"जीव लावायचं, पण लिमिटमध्ये"

*"जीव लावायचं, पण लिमिटमध्ये"* लेखक: सुनिल पुणे TM 8007939422 माणूस जन्मतःच भावनांनी भरलेला असतो. प्रेम, आपुलकी, माया, आणि जवळीक हे त्याच्या स्वभावाचे अविभाज्य घटक असतात. आपण कोणालातरी जीव लावतो, आपलं म्हणतो, त्याच्यासाठी काहीही करायला तयार होतो. पण अनेकदा याच ‘जीव लावण्याच्या’ भावना आपल्यालाच त्रासदायक ठरतात, जेव्हा समोरचा त्या भावनांची कदर करत नाही. कुठल्याही नात्यांमध्ये समतोल हवा. आपण जर अती जीव लावायला लागलो, तर अनेकदा समोरच्याच्या मनात आपल्याविषयीचा आदर कमी होतो. जेव्हा आपण त्यांच्यासाठी सर्व काही करत राहतो, स्वतःच्या गरजा विसरतो, त्यांच्या प्रत्येक हाकेला धावून जातो – तेव्हा हळूहळू आपल्याला ‘समजून घेणं’ थांबतं आणि 'गृहित धरलं जातं’. अति जीव लावल्यावर जेव्हा समोरचा माणूस आपल्याला पायपुसणं समजतो, तेव्हा दुःख होतं. कारण आपण मनापासून दिलं असतं – वेळ, भावना, आधार – आणि त्या बदल्यात मिळतो उपेक्षेचा शेला. म्हणूनच, नाती असोत की मैत्री – प्रत्येक गोष्टीला एक मर्यादा हवीच. जीव लावा, प्रेम करा, साथ द्या – पण स्वतःला हरवून नाही. स्वतःचा स्वाभिमान, आपली किंमत ही जपली गेली पाहिज...
Read more

संवाद हरवले, संवेदना संपल्या – वाद आणि वेदनांचे राज्य!

संवाद हरवले, संवेदना संपल्या – वाद आणि वेदनांचे राज्य! ( लेखक: सुनिल जाधव, पुणे TM 8007939422 ) भारताला स्वातंत्र्य मिळून ७५ वर्षे झाली, पण आजही लोकशाहीचा खरी अर्थ समाजाने समजून घेतलेला नाही. लोकशाही म्हणजे लोकांसाठी, लोकांद्वारे, लोकांची सत्ता असे शाळेत शिकवले जाते, पण प्रत्यक्षात काय घडते? सत्ता काही विशिष्ट लोकांच्या हातात केंद्रित झाली आहे, आणि ते सत्ता टिकवण्यासाठी संवाद बंद करून केवळ वाद निर्माण करत आहेत. एखाद्या आरशावर जसा धूळ साचला की त्यात आपला चेहरा नीट दिसत नाही, तसंच आपल्या समाजाच्या आरशावर जातीयवाद, भ्रष्टाचार, असहिष्णुता आणि असंवेदनशीलता यांची धूळ साचत गेली आहे. परिणामी, संवाद हरवत चालला आहे आणि संवेदना संपत चालल्या आहेत. राजकीय मत्सर आणि सामाजिक दंगली यांमुळे सामान्य माणूस केवळ वेदनांचा अनुभव घेत आहे. स्वातंत्र्य मिळालं, पण माणुसकी हरवली भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर अनेक गोष्टी बदलल्या. नवीन तंत्रज्ञान, प्रगती, मोठे प्रकल्प, जागतिक दर्जाचे शिक्षण, यामुळे देशाने आर्थिक आणि औद्योगिक प्रगती केली. पण दुसरीकडे सामाजिक आणि नैतिक मूल्यांची मोठी घसरण झाली. शिक्षण वाढ...
Read more

वेडिंग फोटोग्राफी: व्यवसाय की केवळ भावनिक आवड?

(प्रोफेशनल फोटोग्राफी म्हणजे काय आणि ती कशी करावी? नवोदित फोटोग्राफर्ससाठी एक महत्त्वाचा सल्ला!) आजकाल वेडिंग फोटोग्राफी हे केवळ एक छंद राहिले नसून एक मोठे प्रोफेशनल इंडस्ट्री बनले आहे. मात्र, नवोदित फोटोग्राफर्स आणि व्हिडिओग्राफर्स भावनेच्या भरात कमी दरात काम स्वीकारतात आणि स्वतःच्या मेहनतीचा कमी मोबदला घेतात. यामुळे संपूर्ण फोटोग्राफी इंडस्ट्रीला नुकसान होत आहे. म्हणूनच, तुम्हीही फोटोग्राफी क्षेत्रात करिअर करू इच्छित असाल, तर या काही गोष्टी नक्की लक्षात ठेवा. 1. प्रोफेशनल फोटोग्राफी म्हणजे नेमकं काय? प्रोफेशनल फोटोग्राफी म्हणजे केवळ कॅमेरा उचलून फोटो काढणे नाही, तर कला, तंत्रज्ञान आणि व्यवसायाचे परिपूर्ण मिश्रण आहे. चांगला कॅमेरा असणे महत्वाचे असतेच, पण त्यासोबतच योग्य प्रकाशयोजना, ऍंगल्स, पोस्ट-प्रोसेसिंग आणि ग्राहक व्यवस्थापन ही तितकीच महत्त्वाची कौशल्ये आहेत. आज न्युड, फॅशन, ग्लॅमर, न्यू-बॉर्न बेबी, मॅटर्निटी, प्री-वेडिंग आणि वेडिंग अशा विविध शैलींमध्ये फोटोग्राफीची मागणी आहे. परंतु, या प्रत्येक क्षेत्रात उतरण्यासाठी योग्य प्रशिक्षण आणि अनुभव मिळवणं अत्यावश्यक आहे. 2. दर पाडून व्य...
Read more